Sözel iletişim, bilgi aktarmak için kullanılır. Sözel olmayan iletişim ise, bireyler arasındaki tutum, duygu ve davranışların aktarılmasında kullanılır ve sözel mesajların yerini tutar. Sözel olmayan iletişimdeki aracılar; çevremizdeki bölgeler, duruş, baş hareketleri, gözler, eller, kollar, bacaklar, dokunma ve giyim kuşamdır. Beden, iç dünyanın eldivenidir. İnsanın dünya üzerindeki yaklaşık iki milyon yıldan bu yana süren serüveni başlangıcından günümüze kadar beden dilini kullanmasını içerir. Beden dili insanların ilk anlaşma aracı ve ilk dilidir. Bu dille insanlar duygularını, düşüncelerini, isteklerini, gereksinimlerini ve duygusal zenginliklerini başka insanlarla paylaşmışlardır. Beden dili sözcükleri denetlemek gibi kolay denetlenemez.

Beden çok daha fazla  ve kendiliğinden tepkiler verir. Beden dilini öğrenmek herkesin bildiği bir dili bilinçle kullanmayı sağlamada anahtardır.Bir atasözümüzde “İnsanlar kıyafeti ile karşılanır, fikirleri ile uğurlanır.” demekle kıyafetin ilk bakışta kişiler hakkında bir yargının olacağı belirtilmektedir. Şimdi bedenimizin dilini hep beraber okuyalım.

Çevremizdeki bölgeler

Biz ve 50 cm: Özel bölge, duygusal alan; anne, baba, sevgili, eş, çocuk…

Biz ve1,20 cm: Kişisel bölge, iş arkadaşları; dostlar, sosyal etkinliklerdeki duruş…

ve 3,60 cm: Sosyal bölge, yabancılar; evimizdeki tamirci, marketteki eleman…

 Biz ve 3,60 dan sonra: Ortak bölge, kalabalık bir gruba seslendiğimiz yerimiz. Çevremizdeki bölgeler ve sahiplenme Tokalaşırken, öpüşürken, asansörde, toplu taşıma aracında, sinemada, şehirde, kırsal alanda, sürücü olarak trafikte, işadamının masasının yanında, babanın koltuğunda, kadının omzuna dokunma, erkeğin kravatını düzeltme, ana babanın yanında durma.

Duruşlar Dengeli Duruşlar: Kendine güven. Enerjisiz, mutsuz.

Arkaya Eğik Duruş: Saldırgan, otoriter.

Duruş açısı Yüz yüze Duruş: Seninle ilgileniyorum.

Yan Duruş: Üçüncü kişi umurumda değil.

Baş hareketleri

Yana Eğik Baş: İlgi.

Arkaya Atılmış Baş: Otorite, müfettiş.

Başı Kaldırmadan Bakış: Tehdit.

Gözler

İnsanın dış dünyadan algıladıkları %87 gözle, % 9 kulakla, % 4 diğer duyu organlarıyladır.

Gözbebekleri; hoşlanma varsa, büyür, parlaklaşır.

Eller Avuç Yukarı: Saklısı gizlisi yok, güven, dostluk, uyum, isteme, deva, açık iletişim.

Avuç Aşağı: Duygularında saklılık, güvensizlik, dış dünyaya kapalılık, baskı, diktatör, ret (olumsuz durumlarda ellerin aşağıya götürülmesi gibi).

Tokalaşma: El üstte, kontrol bende, el altta, kontrol sende, eller yan yana, açık iletişim.

Parmaklar

Başparmak yelek cebinin dışında; egemenlik, patron duruşu

İşaret parmağını gösterme; tehdit otorite.

Ağzını kapatma; benim de diyeceklerim var, sana inanmıyorum.

Parmakların üçgen oluşturur gibi buluşması; ben biliyorum, konuya hakim, büyülü ve bilgece.

Parmaklar yüzde; olumsuzluk, endişe, yalan, şüphe.

Eller kenetli; olumsuzluk, düş kırıklığı, bıkkınlık.

Ellerin önde birleşmesi; vur enseme al ağzımdaki lokmayı.

Ellerin arakada birleşmesi; özgüven, meydan okuma, saklayacak korkacak bir şey yok.

Elleri birbirine hızla sürtme; ısınma, olumlu bekleyiş.

Ellerini birbirine yavaşça sürtme  olumsuz, beklenti

Kollar Önünde göğüs hizasında kavuşturma; ben bilirim, mücadele, direnç, marka meraklıları, saat gösterme, askerde rütbe gösterme, lüks araba anahtarı gösterme.

Kolları arkada kavuşturma; meydan okuma.

Kollar yanda el belde tutma; saldırı.

Gizli kol kavuşturma; çanta veya kitap tutma, masum, ürkek.

Açık ve önde tutma; olumlu, tutum, katılma, paylaşma.

Bacaklar Önde kavuşturma; memnuniyetsizlik.

Üst üste kavuşturma; iletişim kopukluğu, savunma, gizlenen bir sorun.

Üst üste koyup bileği kavrama; meydan okuma.

Ayaktayken önde kavuşturma; savunma, tuvalet ihtiyacı.

Aynalama Birbirini otomatik olarak izleme, gruba bakıp gülümse, grup gülümsemeye başlar. Suratını as, kollarını kavuştur, grup suratını asar ve kollarını kavuşturur.

Yalan Burun silme Ense boyun kaşıma Kulak okşama Gömlek yakası düzeltme İki eliyle ağzını kapatma Eliyle bıyığına dokunma Gözlerini kaçırma Ellerini arkaya götürme

Gizleme Aksesuarlar Politikacı ve işadamlarının fular, eşarp, kalem vb. Numarasız gözlükler, maktalı güneş gözlükleri, sigara, pipo, puro üfleyişleri, kol düğmeleri, bıyık sakal biçimleri, markalı telefonlar, 

gözlüklerin üzerinden bakmak: Yargılamak, incelemek.

Gözlükleri temizlemek; karar vermek, zaman kazanmak.

Gözlük sapını ağzına götürmek: Zaman kazanmak, oyalamak.

Masalar Dikdörtgen masalar: Otorite oyunları, oturulan yere göre statü artar, iletişim azalır.

Yuvarlak masalar: Katılım sağlandığı masalar; statü azalır, iletişim artar, eşitlik.

Kare masalar: Kısa sonuca yönelik toplantıların yapıldığı masalar, katılım şansı az.

 Görüşmede masa arkasında olmak, statü göstergesi.

Statü göstergeleri

Ayakkabı; markalı yeni cilalı. Telefon sayısı ve kullanma biçimleri, sekreter kullanıp kullanılmama, farklı renkler, özel numaralar, çanta ağır, hantal şifre kilidi olup olmaması,

koltuklar: Oturulan koltuğun boyu; yüksekliği, konforu, zaman darlığı; hizmet fazlalığı. Yüksek statülü insanın zamanı vardır. Hizmetine koşturan özel yardımcıları bulunur.

Araba: Şoförün kullandığı temiz bir arabaya binmek, gazeteleri okumak, telefonla konuşmak, apartmanda oturmak bahçe içinde bir evde yaşamak. Yemek yeme davranışı.

Çevrede olumlu izlenim yaratacak beden dili özellikleri

1 – Göz İlişkisi: İnsanların yüzüne bakanlar, bakmayanlardan daha çok etki yapar, hoşa gider.

2 – Yüz ifadesi: Canlı olun. Sıcak  ve dostça gülümseyin. Yüzünüz çevreye olan ilginizdir. İmalı gülüşler karşıdaki kişiyi küçük düşünür (Bıyık altında gülüşde de var).

3 – Baş Hareketleri: Karşımızdaki konuşurken sık sık başınızı hafifçe aşağı, yukarı hareket ettirerek onu dinlediğinizi ve anladığınızı hissettirin.

4 – Jestler: Açık anlaşılır jestleri seçin ve kullanın.

5 – Beden Duruşu: Ayaktaysanız dik durun oturuyorsanız oturduğunuz yeri tam doldurun. Ve arkanıza yaslanın. Konuşurken ve dinlerken ilginizi gösterin.

6 – Yakınlık: İnsanlara onları rahatsız etmeyecek en yakın mesafede durun.

7 – Yöneliş: Konuştuğunuz ya da sizinle konuşan kişiye dönük durun, kalabalık grupta çok kişiye dönük durun.

8 – Bedensel Temas: İnsanları tedirgin etmeden, her durumda bedensel teması kullanın.

9 – Dış Görünüş: Kendinize verdiğiniz özen, kendinize verdiğiniz değerin ifadesidir.

10 – Konuşmanın Sözel Özellikleri: Çok fazla ve hızlı konuşmaktan kaçının. Toplulukta eşit olarak konuşmaya çalışın. Sesinizin yüksekliğini ve tonunu çevreye göre ayarlayın.

 KAYNAKLAR

BALTAŞ Zuhal ve Acar BALTAŞ (1998) İletişim Becerinin Anahtarı Sessiz Diliniz Beden Dili.Remzi Kitapevi

DEMİRELÖZCAN (1999) Planlamada değerlendirme sanatı. Ankara; Pegem Yayıncılık.

DÖKMENÜSTÜN (1999)Yarın kim kalacak? Evrenle uyumlaşma sürecinde varolmak, gelişmek, uzlaşmak. İstanbul, Sistem Yayıncılık.

ERCİN Akut (1995 Öğretim Teknolojisi İletişim .Ankara, Pegem Yayınları-Yayın No : 17

İZGÖREN,AHMET ŞERİF (1999) Dikkat Vücudumuz Konuşuyor.Ankara-Academy International

PEASE,ALLAN (1997) Beden Dili, Karşımızdakinin Davranışlarından AnlamanınYolu. Çev.Yeşim ÖZBEN. İstanbul, Rota Yayınları Siyah Beyaz Dizisi.

ÜSTÜNDAĞ,Tülay (2000) Yaratıcı Drama Öğretmenin Günlüğü. Ankara, Pegem Yayıncılık.